*Díli, 30 Jullu 2026* – Ministériu Edukasaun tau prioridade ba reforma kuríkulu dixiplina Arte no Kultura ho objetivu atu implementa prosesu ensinu no aprendizajen iha sala laran ne’ebé sentradu liu ba estudante sira.
Iha loron daruak formasaun ba dixiplina Arte no Kultura, atividade kontinua hala’o ho objetivu atu hasa’e kapasidade formandu sira nian hodi implementa kurríkulu atualizadu iha eskola. Durante formasaun ne’e, formandu sira aprende kona-ba abordajen aprendizajen sentradu ba estudante, planeamentu aula, utilizasaun métodu kreativu, no avaliasaun ne’ebé suporta dezenvolvimentu kompeténsia estudante sira nian.
Iha entrevista iha Salaun Ian Martin INFORDEPE, Díli, Formadora Arte no Kultura husi Eskola Básica 30 de Agosto Comoro, Rosantina Soares Gomes esplika diferensa boot entre kuríkulu tuan no kuríkulu foun.
“Reforma kuríkulu foun ne’e diferente tebes ho kuríkulu tuan. Uluk ami hanorin uza livru tuan, profesór mak ko’alia barak liu no estudante hakerek de’it. Ami seidauk lori estudante sai ba li’ur atu identifika sasán sira ne’ebé mai husi kór natureza. Iha sékulu XXI ne’e, sentru aprendizajen mak estudante. Sira hahú identifika natureza ne’ebé bele hamosu kór oioin, no kór hirak ne’e ami bele uza hodi pinta dezeñu sira, la presiza hasai osan atu sosa tinta,” formadora ne’e akresenta.
Formadora Rosantina hatutan tan katak, iha loron daruak ne’e inklui mós prátika simulasaun entre formandu no estudante sira husi EBC Manleuana no EBC Sérgio Vieira de Mello, Díli. Simulasaun ne’e foka ba aplikasaun kór naturál ne’ebé fahe ba sub-tópiku tolu: identifikasaun kór naturál, produsaun kór naturál, no implementasaun kór naturál.
Atividade sira ne’e prepara profesór sira atu domina prosesu prátiku, ho esperansa atu implementa ba estudante klase 8 sira iha futuru, hodi bele kria rasik kór husi natureza.
Iha fatin hanesan, formandu husi Eskola Dominicana Hera, Evaristo Soares, espresa nia kontentamentu ba inisiativa ne’e.
“Ha’u sente kontente tebes tanba formasaun ida-ne’e furak, atu nune’e ami bele prátika tuir saida mak ami aprende. Kurríkulu sékulu XXI ne’e di’ak liu, tanba orienta ami profesór sira atu partisipa 25% de’it iha aprendizajen, no estudante sira mak 75%,” dehan Evaristo.
Nia hatutan tan, “Iha formasaun ne’e, ami aprende no hala’o simulasaun ba konteúdu tolu kona-ba kór naturál. Formadór sira hanorin ami oinsá atu identifika kór naturál sira, pur ezemplu kór ne’ebé mai husi ai-horis sira ne’ebé hale’u ita iha moris loron-loron.”

[PORTU]
*REFORMA DO CURRÍCULO MUDA O PROCESSO DE ENSINO E APRENDIZAGEM CENTRADO NO ESTUDANTE*
*Díli, 30 de Julho de 2026* – O Ministério da Educação deu prioridade à reforma curricular da disciplina de Arte e Cultura, com o objetivo de implementar um processo de ensino e aprendizagem na sala de aula mais centrado nos alunos.
No segundo dia da formação da disciplina de Arte e Cultura, as atividades continuaram com o objetivo de aumentar a capacidade dos formandos para implementarem o currículo atualizado nas escolas. Durante a formação, os formandos aprenderam sobre abordagens de aprendizagem centradas no aluno, planeamento de aulas, utilização de métodos criativos e avaliação que apoia o desenvolvimento das competências dos estudantes.
Em entrevista na Sala Ian Martin do INFORDEPE, Díli, a Formadora de Arte e Cultura da Escola Básica 30 de Agosto Comoro, Rosantina Soares Gomes, explicou a grande diferença entre o currículo antigo e o novo.
“A reforma do novo currículo é muito diferente do currículo antigo. Antigamente ensinávamos com livros antigos, o professor falava mais e o aluno apenas escrevia. Ainda não levávamos os alunos para fora para identificar coisas que vêm das cores da natureza. No século XXI, o centro da aprendizagem é o aluno. Eles começam a identificar a natureza que pode produzir várias cores, e essas cores podemos usar para pintar os desenhos, sem precisar gastar dinheiro para comprar tinta,” acrescentou a formadora.
A Formadora Rosantina acrescentou ainda que, no segundo dia, foi realizada uma prática de simulação entre os formandos e alunos das EBC Manleuana e EBC Sérgio Vieira de Mello, Díli. A simulação focou na aplicação de cores naturais, dividida em três subtópicos: identificação de cores naturais, produção de cores naturais e implementação de cores naturais.
Estas atividades preparam os professores para dominarem o processo prático, com a esperança de que sejam implementadas futuramente para alunos do 8º ano, para que possam criar as suas próprias cores a partir da natureza.
No mesmo local, o formando da Escola Dominicana Hera, Evaristo Soares, expressou a sua satisfação com esta iniciativa.
“Sinto-me muito contente porque esta formação é excelente, para que possamos praticar aquilo que aprendemos. O currículo do século XXI é melhor, porque orienta nós professores a participarmos apenas 25% na aprendizagem, e os alunos 75%,” disse Evaristo.
Ele acrescentou ainda: “Nesta formação, aprendemos e realizámos simulação de três conteúdos sobre cores naturais. Eles ensinaram-nos como identificar as cores naturais, por exemplo cores que vêm das plantas que nos rodeiam na vida quotidiana.”
#MédiaME
#JustinoNenoQuefi