Atividade

MINISTÉRIU EDUKASAUN ESFORSU AUMENTA KUADRU KOMPETÉNSIA MANORIN HODI HASA’E KUALIDADE EDUKASAUN

Viqueque, 31 Jullu 2026 - Institutu Nasionál Formasaun Dosente no Profisionál Edukasaun (INFORDEPE) liuhosi ninia formadora, Nuhar Maria dos Santos, informa katak Ministériu Edukasaun daudaun ne’e halo esforsu atu aumenta Kuadru Kompeténsia Manorin (KKM) iha Timor-Leste hosi domíniu haat ba domíniu lima. Pasu estratéjiku ida-ne’e foti hodi envolve komunidade no garante kualidade ensinu ne’ebé di’ak liután.

Iha entrevista ho Média Ministériu Edukasaun, Nuhar haktuir katak uluk KKM bazeia de’it ba domíniu haat: Domíniu Lian Ofisiál sira, Koñesimentu Tékniku, Téknika Pedagójiku, no Étika Profisionál. Maibé, atu responde ba dezafiu edukasaun nian, presiza halo atualizasaun.

“KKM iha Timor-Leste uluk domíniu 4. Agora Ministériu esforsu hela atu aumenta tan domíniu ida mak Envolvimentu ho Komunidade, nune’e hamutuk domíniu 5,” dehan Formadora ba dixiplina Lian Tetun no Portugés iha fatin formasaun reforma kurríkulu klase 8 nian iha Salaun Edukasaun Munisípiu Viqueque.

Nia argumenta tan katak objetivu husi KKM mak atu garante aprendizajen ne’ebé kualidade bazeia ba knaar profesór nian. Entaun, profesór tenke domina didi’ak domíniu sira ne’ebé hakerek ona iha Kuadru Kompeténsia nia laran.

Atu garante kualidade edukasaun ne’ebé di’ak, tuirmai mak domíniu lima ne’ebé manorin sira tenke domina:
Domíniu 1 - Lian no Komunikasaun: Manorin tenke domina lian ofisiál iha lee, hakerek no komunika hodi tulun estudante sira kompriende matéria ho efetivu.
Domíniu 2 - Kurríkulu no Konteúdu: Manorin tenke iha kompriensaun kle’an ba matéria dixiplina nian.
Domíniu 3 - Perísia Pedagójika: Manorin presiza uza metodolojia hanorin ne’ebé sentradu ba alunu sira.
Domíniu 4 - Étika Profisionál no Kreximentu Pesoál*: Profesór tenke iha étika hanesan pontualidade no integridade, iha eskola no mós iha komunidade.
Domíniu 5 - Envolvimentu ho Komunidade (Foun): Kompeténsia ne’e envolve inan-aman, autoridade lokál, no Igreja hodi ajuda estudante sira aprende no garante kualidade edukasaun iha Timor-Leste.

Maski Domíniu 5 seidauk tama ofisialmente iha dekretu lei, Nuhar Maria dos Santos salienta katak iha prátika eskola sira hala’o hela. Ne’e bele haree liuhosi ezisténsia grupu Asosiasaun Pais no Profesór (APP) no Konsellu Inan-Aman.

Ho implementasaun KKM ne’ebé integradu no abranjente liután, Ministériu Edukasaun espera katak manorin sira iha Timor-Leste bele sai ajente mudansa ne’ebé kualifikadu, la’ós de’it iha klase laran, maibé mós sai parseiru di’ak ba komunidade.

Formasaun reforma kurríkulu klase 8 nível Ensinu Báziku Faze II ba manorin sira iha Munisípiu Viqueque foku ba dixiplina: Lian Tetun, Siénsias Sosiais, no Fraternidade Umana, Morál no Étika.

 

[PORTU]

MINISTÉRIO DA EDUCAÇÃO ESFORÇA-SE PARA AUMENTAR O QUADRO DE COMPETÊNCIAS DOS PROFESSORES PARA ELEVAR A QUALIDADE DA EDUCAÇÃO

Viqueque, 31 de Julho de 2026 - O Instituto Nacional de Formação de Docentes e Profissionais da Educação (INFORDEPE), através da sua formadora, Nuhar Maria dos Santos, informou que o Ministério da Educação está atualmente a fazer esforços para aumentar o Quadro de Competências dos Professores (QCP) em Timor-Leste, de quatro domínios para cinco domínios. Este passo estratégico foi tomado para envolver a comunidade e garantir uma qualidade de ensino ainda melhor.

Em entrevista à Mídia do Ministério da Educação, Nuhar afirmou que antes o QCP baseava-se apenas em quatro domínios: Domínio das Línguas Oficiais, Conhecimento Técnico, Técnicas Pedagógicas e Ética Profissional. Mas, para responder aos desafios da educação, é preciso atualizar e melhorar ainda mais.

“O Quadro de Competências dos Professores em Timor-Leste tinha 4 Domínios. Agora o Ministério está a esforçar-se para acrescentar mais um domínio que é o Envolvimento com a Comunidade, perfazendo assim 5 domínios,” disse a formadora da disciplina de Língua Tetum e Português, no local da formação da reforma curricular do 8º ano na Sala da Educação do Município de Viqueque.

Ela argumentou ainda que o objetivo de criar o quadro de competências dos professores é garantir uma aprendizagem de qualidade com base na sua função enquanto professor. Portanto, o que é que o professor pode fazer enquanto estiver com os alunos, ligado à sua profissão. O professor tem de dominar bem os domínios que estão escritos dentro do Quadro de Competências.

Assim, para garantir uma boa qualidade de educação, seguem os cinco domínios que os professores devem dominar:
Domínio 1 – Língua e Comunicação: O professor deve dominar as línguas oficiais na leitura, escrita e comunicação para ajudar os alunos a compreenderem a matéria de forma eficaz.
Domínio 2 - Currículo e Conteúdo: O professor deve ter uma compreensão profunda da matéria da disciplina.
Domínio 3 - Perícia Pedagógica: O professor precisa de usar metodologias de ensino centradas no aluno.
Domínio 4 - Ética Profissional e Crescimento Pessoal: O professor deve ter ética como pontualidade no trabalho e integridade, tanto no ambiente escolar como na comunidade.
Domínio 5 - Envolvimento com a Comunidade (Novo): Esta competência envolve também os pais, autoridades locais e a Igreja para ajudar os alunos a aprender e garantir a qualidade da educação em Timor-Leste.

Embora o Domínio 5 ainda não esteja oficialmente incluído no decreto-lei, Nuhar Maria dos Santos salientou que na prática as escolas já o estão a realizar. Isso pode ser visto através da existência do grupo Associação de Pais e Professores (APP) e do Conselho dos Pais.

Com a implementação de um QCP mais integrado e abrangente, o Ministério da Educação espera que os professores em Timor-Leste possam tornar-se agentes de mudança qualificados, não apenas dentro da sala de aula, mas também como bons parceiros da comunidade.

A formação da reforma curricular do 8º ano do nível do Ensino Básico Fase II para os professores no Município de Viqueque foca-se nas disciplinas de Língua Tetum, Ciências Sociais e Fraternidade Humana, Moral e Ética.

#MídiaME