Atividade

REFORMA KURRIKULÁR SAI BAZE IMPORTANTE BA DEZENVOLVIMENTU EDUKASAUN IHA TIMOR-LESTE

BAUCAU, 05 Agostu 2026 – Ministériu Edukasaun kontinua implementa reforma kurrikulár nasionál hanesan estratéjia atu hasa’e kualidade edukasaun iha Timor-Leste. Reforma ida-ne’e lori mudansa ba métodu ensinu no aprendizajen, ne’ebé fó papél boot liu ba estudante sira atu hanoin kritiku, halo peskiza, kolabora no partisipa ativamente iha prosesu aprendizajen, enkuantu manorin sai fasilitadór.


Asuntu ne’e hato’o husi Diretór Edukasaun Munisípiu Baucau, Afonso dos Santos da Costa, iha serimónia abertura Formasaun Reforma Kurrikulár Klase 8 Ensinu Báziku Faze III, ne’ebé realiza iha Eskola Ensinu Báziku Sentrál Villa Nova, Postu Administrativu Baucau Vila, tersa-feira (05/08).

Iha nia intervensaun, Diretór Afonso hateten katak formasaun reforma kurrikulár importante tebes atu hasa’e kompeténsia manorin sira no melhora kualidade ensinu iha eskola.
“Antes ne’e, prosesu ensinu barak liu depende ba manorin. Agora, ho reforma kurrikulár, estudante sira mak sai sentru husi aprendizajen. Sira tenke ativu atu buka informasaun, hanoin, diskute no rezolve problema, enkuantu manorin hala’o papél hanesan fasilitadór,” dehan nia.

Iha okaziaun hanesan, Xefe Departamentu Edukasaun Pré-Eskolár no Ensinu Báziku, Agustinho Pinto, esplika katak reforma ne’e muda paradigma ensinu husi modelu tradisionál ba aprendizajen ne’ebé sentra ba estudante.

Nia hateten katak iha modelu uluk, atividade iha sala aula domina husi manorin ho proporsaun 75%, no estudante sira partisipa de’it 25%. Agora, ho reforma kurrikulár, proporsaun ne’e muda ba estudante 75% no manorin 25%, hodi fó oportunidade boot liu ba estudante sira atu aprende ho maneira ativu no independente.

Agustinho aumenta tan katak reforma kurrikulár ne’e adapta ona ho metodolojia aprendizajen iha sékulu XXI, ne’ebé dezenvolve kapasidade estudante sira iha área kolaborasaun, komunikasaun, kriatividade no pensamentu kritiku. Liuhusi abordagem ida-ne’e, estudante sira insentiva atu halo peskiza, estudu kampu no atividade sira-seluk ne’ebé sira rasik dezenvolve, ho orientasaun husi manorin.

Formadór dixiplina Matemátika, Olandino da Costa, hateten katak formandu sira hatudu entuziasmu aas durante formasaun. Partisipante barak ativamente envolve an iha diskusaun, fahe esperiénsia hanorin no fó hanoin kona-ba implementasaun reforma kurrikulár iha eskola.
“Formandu sira simu di’ak liu reforma ida-ne’e. Sira ativu iha diskusaun no motivadu atu implementa métodu aprendizajen foun ne’ebé sentra ba estudante,” dehan Olandino.

Iha Faze III ne’e, formasaun iha Munisípiu Baucau kobre dixiplina tolu, mak:
Matemátika: partisipante 59 (mane 26, feto 33);
Saúde no Bem-Estar: partisipante 57 (mane 29, feto 28);
Edukasaun Fízika no Desportu: partisipante 58 (mane 52, feto 6).

Prosesu formasaun ne’e akompaña husi formadór na’in 9, mentór na’in 3 no inspetora ida, hodi asegura implementasaun reforma kurrikulár la’o ho di’ak no bele hasa’e kualidade ensinu iha Timor-Leste.

[PORTU]

*REFORMA CURRICULAR É BASE IMPORTANTE PARA O DESENVOLVIMENTO DA EDUCAÇÃO EM TIMOR-LESTE.*

*BAUCAU, 05 de Agosto de 2026* - A iniciativa do Ministério da Educação para a reforma curricular nacional tornou-se uma base importante para o desenvolvimento da educação em Timor-Leste. Porque o novo método de ensino e aprendizagem foca-se mais nos estudantes para que eles próprios pesquisem, pensem e discutam na sala de aula.

O assunto foi transmitido pelo Diretor da Educação do Município de Baucau, Afonso dos Santos da Costa, na abertura da formação da reforma curricular para o 8º Ano do Ensino Básico Fase III, na Escola do Ensino Básico Central de Villa Nova, Posto Administrativo de Baucau Vila, Terça-feira (05/08).

“A formação da reforma curricular é um programa muito importante para elevar a qualidade do ensino. Antes só usávamos o manual, o professor falava muito para os alunos até eles ficarem com sono e brincarem. Às vezes o próprio professor também não compreendia. Mas agora com esta reforma, mudamos. Os estudantes é que têm de falar muito, pensar muito e trabalhar muito. O papel dos professores é apenas acompanhar”, disse o Diretor Afonso.

No mesmo local, o Chefe do Departamento de Educação Pré-Escolar e Ensino Básico, Agustinho Pinto, explicou que antigamente o professor tinha 75% do papel e o estudante 25%. Com a nova reforma, a percentagem muda para 75% para o estudante e 25% para o professor.

“Antigamente o professor tinha 75% e o estudante 25%. Agora com a reforma curricular volta a ser 75% para o estudante e 25% para o professor. Esta é uma grande mudança no processo de ensino”, afirmou Agustinho.

Ele explicou ainda que este desenvolvimento utiliza a metodologia do século XXI para desenvolver a capacidade dos estudantes nos aspetos colaborativo, comunicativo, criativo e crítico. Assim como dar pesquisas, estudo de campo e trabalhos que os próprios estudantes desenvolvem, enquanto o professor passa a ser apenas facilitador.

O Formador da Disciplina de Matemática, Oladino da Costa, disse que os formandos mostraram grande entusiasmo durante a formação. Eles foram ativos nas discussões e muitos partilharam as suas ideias, conhecimentos e experiências durante o ensino.

“Os formandos estão muito entusiasmados com as informações que partilhámos. Muitos foram bastante ativos nas discussões e tentaram apresentar as suas ideias e experiências de ensino para receber bem esta reforma curricular”, disse Oladino.

A Formação da Fase III no Município de Baucau foca-se em três disciplinas:
1. _Matemática_: 59 participantes – 26 Homens, 33 Mulheres
2. _Saúde e Bem-Estar_: 57 participantes – 29 Homens, 28 Mulheres
3. _Educação Física e Desporto_: 58 participantes – 52 Homens, 6 Mulheres

No total, 9 formadores, 3 mentores e 1 inspetora acompanharam o processo de formação.

*Lúcia Alves*
*#MédiaME*