Viqueque 16 Fevereiru
Diretór Jerál Ensinu Sekundáriu no Tékniku Vokasionál, Deolindo da Cruz akompaña husi Diretór Ensinu Sekundáriu Jeral, Benjamim Gomes da Cruz Fernandes no Akompaña husi DG-DGL António Augusto Guterres Reprezenta Ministru MAE, halo inaugurasaun ba Klase Sekundáriu Jerál Paralela Daraloi Iralere Vesoru, Ospitál postu Vesoru, Eletrisidade Eskola no Estrada Ligasaun ba Eskola, ne’ebé harii husi Programa Nasionál Dezenvolvimentu Suku (PNDS) iha suku Vesoru/Kapuas, Aldeia Balabasiba, Postu Administrativu Uatulari, Munisipiu Viqueque.
Iha intervensaun Diretór Jeral Ensinu Sekundáriu no Tékniku Vokasionál Deolindo da Cruz hato’o katak tinan ida-ne’e 9˚ governu konstitusionál asumi responsabilidade, implementa dekretu-lei hamutuk haat 4 ne’ebé mak aprova husi prezidente repúblika iha governu anteriór kona-ba rezime juridiku sistema nasionál ba ensinu Sekundáriu nível haat 4, Pre Eskolár, Ensinu Báziku, karreira dosente no ensinu sekundáriu nian.
ʺIda-ne'e la'ós de'it mudansa naran nian. Ida-ne'e maka rekoñesimentu legál no administrativu ida tuir Dekretu Ministeriál No. 40/2025, loron 29 fulan-Outubru nian. Dekretu ida-ne'e estabelese regra sira ba jestaun no funsionamentu kuadru funsionáriu sira nian hosi ita-nia eskola sekundária públika sira. Signifika katak Vesoru agora iha mapa ofisiál prioridade sira Estadu nian, foka, iha faze ida-ne'e, iha kursu deit Siénsia Sosiál sira no Umanidade sira. Karik, iha tinan hirak oin mai, komunidade konsege hasa'e taxa matrikula, ita sei bele loke kursu Siénsia no Teknolojia. Ida-ne'e sei depende ba serbisu hamutuk komunidade nian ho eskola nia dirijente sira.,ˮ Tenik Diretór Jeral Ensinu Sekundáriu no Tékniku Vokasionál.
Entretantu DG-DGL António Augusto Guterres Reprezenta Ministru MAE hato’o intervensaun ba Estudante no Komunidade Suku Vesoru katak ohin loron suku Vesoru atu hatutan, hametin, harii, asegura no atu habelar, tanba ohin loron suku vesoru rasik nakloke ona hodi hatutan ba povu ida-ne’e nia moris liuhusi edukasaun, Saude, Eletrisidade no Estrada.
ʺOhin loron suku ida-ne’e marka istória espesiál hodi hatudu responsabilidade másimu ba ninia futuru jerasaun, ohin hatudu momoos hodi gia joven sira atu hatutan, hametin, harii, asegura no atu habelar husi loron ba loron nune’e istória ne’ebé harii iha era ukun-an ida-ne’e hodi prienxe objetivu ukun-an nian ba dezenvolvimentu, ko’a fita eskola sekundáriu jerál Vesoru nian, ita loke odamatan ida naran dalan hatutan ba povu ida-ne’e nia moris liuhusi edukasaun, Saude, Eletrisidade no Estrada”, Dehan DG-DGL, Reprezentante Ministru MAE.
Diretór Jerál Ensinu Sekundáriu no Tékniku Vokasionál husu ba profesór sira no alunu sira atu utiliza didi’ak edifísiu sira- ne’e hodi estuda bele sai matenek iha futuru no apela ba autoridade lokál ho inan-aman sira atu hamutuk tau-matan ba edifísiu sira -ne’e hodi bele útiliza ba tempu naruk.
Iha serimónia inaugurasaun Klase Sekundáriu Jerál Paralela Daraloi Iralere Vesoru, Postu Saúde, Eletrisidade no Estrada Ligasaun ba Eskola ne’ebé konstroi diretamente husi Programa Nasionál Dezenvolvimentu Suku (PNDS) no hetan apoiu másimu husi kontribuisaun husi Komunidade suku, tanba ne’e, kontribuisaun ne’ebe mak Komunidade suku Vesoru totál orsamentu $ 1.930 Dolar.
Inaugurasaun Klase Sekundáriu Jerál Paralela Daraloi Iralere Vesoru, Postu Saude, Eletrisidade no Estrada Ligasaun ba Eskola, hetan Partisipasaun másimu husi Autoridade Munisipiu Viqueque, Estudante Klase Sekundáriu Jerál Paralela Daraloi Iralere Vesoru no Profesór sira hotu.

[PORTU]
MINISTÉRIO DA EDUCAÇÃO INAUGURA CLASSE DO ENSINO SECUNDÁRIO GERAL PARALELO EM DARALOI IRALERE, VESORU
Viqueque, 16 de fevereiro – O Diretor-Geral do Ensino Secundário e Técnico-Vocacional, Deolindo da Cruz, acompanhado pelo Diretor do Ensino Secundário Geral, Benjamim Gomes da Cruz Fernandes, e pelo Diretor-Geral da Descentralização Local, António Augusto Guterres, em representação do Ministro da Administração Estatal, presidiu à inauguração da Classe do Ensino Secundário Geral Paralelo de Daraloi Iralere Vesoru, bem como do Posto de Saúde, da rede de eletricidade escolar e da estrada de ligação à escola.
As infraestruturas foram edificadas no âmbito do Programa Nacional de Desenvolvimento dos Sucos (PNDS), no suco de Vesoru/Kapuas, aldeia de Balabasiba, Posto Administrativo de Uatulari, Município de Viqueque.
Na sua intervenção, o Diretor-Geral do Ensino Secundário e Técnico-Vocacional destacou que o IX Governo Constitucional assumiu a responsabilidade de implementar quatro decretos-leis aprovados pelo Presidente da República no anterior Executivo, relativos ao regime jurídico do Sistema Nacional de Educação, abrangendo o ensino pré-escolar, o ensino básico, a carreira docente e o ensino secundário.
“O que hoje se concretiza não constitui apenas uma alteração de designação. Trata-se de um reconhecimento legal e administrativo, em conformidade com o Decreto Ministerial n.º 40/2025, de 29 de outubro, que estabelece as regras de gestão e funcionamento do quadro de pessoal das escolas secundárias públicas. Vesoru passa, assim, a integrar oficialmente o mapa de prioridades do Estado, oferecendo, nesta fase, cursos na área das Ciências Sociais e Humanidades. No futuro, caso a comunidade consiga aumentar a taxa de matrículas, poderá ser aberto o curso de Ciências e Tecnologia. Tal dependerá do trabalho conjunto entre a comunidade e a direção da escola”, afirmou.
Por seu turno, o Diretor-Geral da Descentralização Local, António Augusto Guterres, em representação do Ministro da Administração Estatal, dirigiu-se aos estudantes e à comunidade do suco de Vesoru, sublinhando que a data assinala um momento histórico para o reforço do desenvolvimento local. Segundo referiu, a abertura destas infraestruturas representa um passo decisivo para melhorar as condições de vida da população, através do acesso à educação, à saúde, à eletricidade e a melhores vias de comunicação.
“O dia de hoje marca uma etapa especial na afirmação da responsabilidade coletiva para com as gerações futuras. Ao inaugurarmos a Escola Secundária Geral de Vesoru, abrimos uma nova porta para o progresso da comunidade, promovendo desenvolvimento sustentado por meio da educação, da saúde, da eletrificação e das infraestruturas rodoviárias”, declarou.
O Diretor-Geral do Ensino Secundário e Técnico-Vocacional apelou ainda aos professores e alunos para que utilizem e preservem devidamente as novas instalações, de forma a garantir a sua durabilidade e utilidade a longo prazo, exortando igualmente as autoridades locais e os encarregados de educação a colaborarem na sua conservação.
A cerimónia de inauguração da Classe do Ensino Secundário Geral Paralelo de Daraloi Iralere Vesoru, do Posto de Saúde, da rede elétrica e da estrada de ligação à escola — construídos diretamente pelo Programa Nacional de Desenvolvimento dos Sucos com forte contributo da comunidade local — contou com uma contribuição comunitária no montante total de 1.930 dólares norte-americanos.
O evento registou ampla participação das autoridades Municipais de Viqueque, dos estudantes da referida escola secundária e do corpo docente.