Díli, 28 Outubru 2026 — Sekretáriu Estadu Ensinu Sekundáriu Jerál no Ensinu Sekundáriu Tékniku-Vokasionál (ESJ-ESTV), Domingos Lopes Lemos, Lic. Ed., MM, loke ofisialmente, iha kuarta-feira, Semináriu Internasionál kona-ba Inteligénsia Artifisiál (IA) no Tranzisaun Dijitál iha Ensinu no Formasaun Tékniku-Profisionál (TVET), ne’ebé realiza iha Salaun Ian Martin, INFORDEPE, Díli. Semináriu ne’e buka hametin kooperasaun internasionál no promove integrasaun teknolojia dijitál iha sistema edukasaun no formasaun tékniku-profisionál iha Timor-Leste.
Semináriu ne’e realiza nu’udar rezultadu husi parseria estratéjika entre Ministériu Edukasaun Timor-Leste no Governu Repúblika Koreia, liuliu liuhosi Korea Research Institute for Vocational Education and Training (KRIVET) no rede EAS TVET Cooperation Network. Kooperasaun ne’e sai kontinuidade husi vizita ofisiál Sekretáriu Estadu ESJ-ESTV ba Repúblika Koreia, iha fulan Setembru 2026.
Iha nia diskursu abertura, Sekretáriu Estadu Domingos Lopes Lemos subliña katak Timor-Leste labele kontinua sai espetadór de’it ba dezenvolvimentu teknolojia globál, maibé tenke partisipa ativu iha prosesu transformasaun dijitál, liuhosi preparasaun rekursu umanu no dezenvolvimentu kapasidade nasionál.
“Transformasaun dijitál no Inteligénsia Artifisiál la’ós de’it tópiku modernu ka liafuan furak. Sira reprezenta kapasidade foun ne’ebé bele hadi’a kualidade edukasaun, hamenus distánsia entre eskola no merkadu traballu, no prepara juventude Timor-Leste nian ho koñesimentu no abilidade ne’ebé presiza iha sékulu XXI,” nia afirma.
Semináriu ne’e envolve besik 250 partisipante, inklui profesór sira ne’ebé servisu iha área Teknolojia no Multimédia, jestór Gabinete Apoiu Tékniku (GAT), tékniku sira husi Ministériu Edukasaun no INFORDEPE, no reprezentante husi instituisaun edukasaun relevante.
Iha biban ne’e, Sekretáriu Estadu mós husu ba partisipante sira atu la limita an ba simu koñesimentu foun de’it, maibé sai nu’udar multiplikadór koñesimentu no ajente transformasaun, hodi aplika no fahe esperiénsia ne’ebé hetan ba profesór no estudante sira iha eskola sira iha territóriu nasionál.
Durante semináriu, partisipante sira iha oportunidade atu aprende kona-ba esperiénsia no prátika di’ak husi Repúblika Koreia, liuliu modelu edukasaun ne’ebé aplika iha Meister High School no Asan Smart Factory High School. Instituisaun hirak-ne’e fahe esperiénsia kona-ba integrasaun Inteligénsia Artifisiál, robótika no automasaun iha prosesu aprendizajen no dezenvolvimentu kurríkulu ba formasaun tékniku-profisionál.
Governu Timor-Leste, liuhosi Ministériu Edukasaun, reafirma mós kompromisu atu harii Sentru Edukasaun IA no Dijitál iha kampus eskola téknika haat iha Becora. Inisiativa ne’e sei sai espasu estratéjiku atu promove aprendizajen dijitál, dezenvolve kapasidade profesór no estudante sira, no prepara graduadu sira atu responde ba nesesidade merkadu traballu iha era teknolojia.
Ministériu Edukasaun hein katak, liuhosi semináriu ne’e, kooperasaun internasionál no partilla esperiénsia entre Timor-Leste no Repúblika Koreia bele kontribui ba modernizasaun sistema edukasaun, hametin formasaun tékniku-profisionál no prepara jerasaun foun ho kapasidade dijitál ne’ebé adekuadu atu enfrenta dezafiu no aproveita oportunidade iha futuru.
Semináriu ne’e hetan mós partisipasaun husi Diretór-Jerál Ensinu Sekundáriu, Diretór-Jerál SEFOPE, Diretór-Jerál Ensinu Báziku, Diretór Nasionál Ensinu Sekundáriu Jerál, Diretór Nasionál Ensinu Sekundáriu Tékniku-Vokasionál, Prezidente INFORDEPE, diretór-adjuntu eskola sira, profesór no profesóra área Multimédia husi eskola sira iha territóriu nasionál, no delegasaun husi Repúblika Koreia ne’ebé lidera husi Dr. Young Saing Kim, Sekretáriu-Jerál Rede EAS TVET (KRIVET).






