DÍLI, 12 Novembru 2026 – Ministériu Edukasaun, hamutuk ho Arkivu no Muzeu Rezisténsia Timorense (AMRT), hala’o serimónia lansamentu ba revista “Fragmentus da Rezisténsia: Ema Ida, Istória Ida”, ne’ebé partisipa husi Ministra Edukasaun, Dra. Dulce de Jesus Soares, Diretór Ezekutivu Arkivu no Muzeu Rezisténsia Timorense, Sr. Jorge Alves “Ami Moris”, veteranu, sobrevivente Masakre Santa Cruz no konvidadu sira-seluk. Serimónia ne’e hala’o iha Auditóriu AMRT, Díli, ho objetivu atu valoriza memória koletiva no rekoñese kontribuisaun ema hotu-hotu ne’ebé partisipa iha luta ba restaurasaun independénsia Timor-Leste.
Iha ninia intervensaun, Ministra Edukasaun hato’o agradese ba Arkivu no Muzeu Rezisténsia Timorense tanba inisiativa ne’e, ne’ebé reprezenta momentu ida atu fó omenajen, rekoñesimentu no reflesaun kona-ba legadu istóriku hosi sira-ne’ebé, ho korajen no sakrifísiu, kontribui ba konstrusaun Nasaun Timor-Leste.
Nia mós subliña katak inisiativa ne’e sai oportunidade importante atu reafirma responsabilidade koletiva hodi prezerva memória pasadu, valoriza konkista sira iha tempu prezente no transmite istória no valór sira ne’ebé sai baze ba identidade povu Timoroan ba jerasaun foun sira.
“Istória Rezisténsia Timor nian la’ós hakerek de’it ho naran líder boot sira ka ho akontesimentu sira ne’ebé marka ita-nia Nasaun nia trajetória. Istória ne’e mós hakerek hosi mane no feto anónimu sira, hosi inan sira ne’ebé hein sira-nia oan, família sira ne’ebé hasoru sofrimentu tanba separasaun, komunidade sira ne’ebé reziste iha silénsiu no Timoroan barak ne’ebé, maski hasoru adversáriu boot, nunka para atu fiar iha liberdade”, Ministra Edukasaun afirma.
Ministra kontinua haktuir katak ema ida-idak iha istória rasik, no istória hirak-ne’e reprezenta parte ida hosi memória koletiva povu Timoroan nian. Nia mós subliña katak liberdade ne’ebé Timor-Leste goza ohin loron la mosu derepente, maibé hetan liuhosi korajen, sakrifísiu, sofrimentu, esperansa no determinasaun koletiva ne’ebé kle’an.
Ministra Edukasaun mós fó énfaze ba importánsia istórika loron 12 Novembru, data ne’ebé sei nafatin grava iha memória no konxiénsia povu Timoroan nian, liuliu bainhira hanoin fali ba vítima sira Masakre Santa Cruz nian.
“Serimónia ida-ne’e akontese iha loron 12 fulan-novembru, data ida ne’ebé sei grava nafatin iha memória no konxiénsia povu Timoroan nian no sira hotu ne’ebé lori Timor-Leste iha sira-nia fuan. Iha loron ida-ne’e, bainhira ita hanoin fali ba vítima sira Masakre Santa Cruz nian, ita mós hetan bolun ka xamada atu hafoun ita-nia kompromisu ba memória, dignidade umana, dame no liberdade”, nia dehan.
Iha parte seluk, Ministra Edukasaun apela ba estudante sira atu kontinua aprende hosi esperiénsia veteranu no sobrevivente sira, rona sira-nia testemuñu, husu pergunta no rejista sira-nia istória, atu garante katak memória istórika ne’e bele prezerva no transmite ba jerasaun sira tuirmai.
Nia mós hato’o katak istória sira ne’ebé ohin loron transmite ba jerasaun foun tenke sai memória ne’ebé estudante ida-idak iha responsabilidade atu prezerva. Tanba povu ne’ebé hatene ninia istória sei komprende di’ak liu valór liberdade nian no prepara an di’ak liu atu harii ninia futuru.
Iha rohan ninia intervensaun, Ministra Edukasaun hato’o parabéns ba Arkivu no Muzeu Rezisténsia Timorense, responsável sira hosi Projetu CAFE, profesór sira no, ho atensaun espesiál, estudante sira ne’ebé kontribui ba realizasaun inisiativa ida-ne’e.
Nia konsidera mós katak revista ne’e la’ós publikasaun ida ne’ebé halibur istória sira de’it, maibé sai ponte ida entre jerasaun sira, testamentu ida kona-ba gratidaun no kompromisu atu istória Rezisténsia Timorense nian kontinua moris iha memória jerasaun sira tuirmai.
Depois serimónia lansamentu revista “Fragmentus da Rezisténsia: Ema Ida, Istória Ida”, programa kontinua ho momentu reflesaun no diálogu hamutuk ho veteranu no sobrevivente Masakre Santa Cruz, iha instalasaun Muzeu Rezisténsia Timorense.







