Planu ZEESM Atu Hetan Susesu, Tenke Dezenvolve Área Eduka­saun.


Edukasaun iha rejiaun Oe-Cusse hanesan rejiaun sira seluk iha Timor-Leste nian, Edukasaun im­portante.

Solusaun ba longu prazu, ba Dezenvolvimentu planu ZEESM atu hetan susesu di’ak maka tenke dezenvolve Edukasaun.
Lia hirak ne’e, hateten koorde­nadór Zona Espesiál Ekonomia Sosial Merkadu (ZEESM), Arsénio Paixão Bano ba Buletin Sapiénsia foin lalais ne’e iha-nia rezidénsia Oe-Cusse.

Situasaun populasaun sira iha reji­aun Oe-Cusse komesa di’ak uituan, la hanesan tinan-tinan antes.
Arsénio paixão Bano mós hateten tan katak, Ministériu Edukasaun oras ne’e haruka ona kadeira ho meza ba eskola sira iha Oe-Cusse.
Ida ne’e atu reforsa liu-tán kuali­dade Edukasaun, liu-liu iha Ensino Báziku no Profesór sira mós pre­siza tan formasaun Pedagójika.

Formasaun sira seluk ne’ebé ita atu fó maka, fasilidade Eskola nian, Biblioteka, atu nune’e labarik sira bele asesu barak liu-tán konaba lee livru. Se ita hakarak, Rejiaun Oe- Cusse halai liu ba área Indústria Turizmu, entaun Edukasaun barak tenke halai hamutuk ho área In­dústria Turismu, tanba aban bairua iha Rekursu Umanu tenke iha área Indústria Turismu.

Arsénio Paixão Bano hateten tan katak; Prezidente Autoridade mós haree ona no nia fó orientasaun, atu harii no prepara planu ba tenpu Médiu prazu no Longu Prazu nian.

Saida maka bele halo iha tenpu kurtu prazu no longu praju nian.
Planu ba Balansu Rekursu Umanu la sufisiente, projetu bobo’ot sira ne’ebé Governu Sentrál ho Prezi­dente Autoridade deside, foin dadauk investimentu públiku ida ba infrastutura besik Milloens 200 inklui Aeroportu, Estrada, Ponte no Infrastutura sira seluk tan, ne’e presiza ema ne’ebé iha kapasidade sufisiente bele hala’o serbisu sira ne’e ho di’ak, no ita tenke hodi ema ne’ebé iha karpintaria di’ak, kanali­zadór di’ak no serbisu sira seluk tan.

Entretantu ko’ordenadór ZEESM ne’e hatutan katak, Planu rejiaun Oe-Cusse hanoin, atu harii sen­tru formasaun, Eskola Ensinu Su­periór, Eskola Téknika Vokasionál. Maibé, planu hirak ne’e la fásil atu halo ho lalais, tanba Prezidente Autoridade hateten tenke halo ne­neik no halo ho di’ak.

Iha tendénsia ne’ebé hamosu polí­tika, forma Oe-Cusse oan sira ho Timor-oan sira atu nune’e sira bele aprende mós serbisu. Atu nune’e timor-oan sira mós bele iha skil ho serbisu mesak.

Ho planu ida ne’e iha tinan ko­tuk Prezidente Autoridade Asina Akordu ida ho nasaun Portugál.
Kuantidade ne’ebé atu hahú kursu espelizadu ujadu balun, maibé sei halo tan Estudu tanba rai iha ona atu halo, sentru ba formasaun profisionál mós fatin iha ona, SEFOPE mós sei halo tan Estudu ida.

Hodi ida ne’e populasaun sira, Au­toridade lokál, Prezidente Autori­dade, sira agora dadaun hein hela rezultadu bainhira maka atu reali­za projetu hirak ne’e.
Autoridade sei simu formandus balun, no sira ne’ebé mak hetan ona formasaun iha área formasaun konstrutiva inklui iha Eskola Dom Bosco sira ne’e konta hotu.
Ha’u hanoin iha rejiaun bele lais liu, tanba atu kria rejiaun zona ekono­mia espesiál ba sosiál Merkadu, hanesan vontade makáas liu iha Governu Sentrál, husi
Autotidade Rejiaun atu bele, konteúdu sasán sira ne’e ho lais.

Rekursu Naturais rejiaun Oe-Cusse nian. Estudu ne’ebé Prezidente Au­toridade husu ba Ministériu Ener­jía Polítika husi Institutu Jeolojia, no sira halo Estudu liu saida maka Oe-Cusse iha. No balun sei Oferese ba Timor-Leste tomak, hanesan rai-henek di’ak, Mármure, iha buat seluk tán Estudu preliminar ha­tudu katak iha. Maibé, ha’u hanoin ita tenke depende ba ita-nia ema.

Se ita depende ba ita-nia ema iha Oe-Cusse no timor-oan sira, en­taun investimentu tenki ba ema. Investimentu ba ema ne’e maka hanesan Edukasaun Primária, Pré- Sekundária, no investimentu ida ke ita tenki sistemátiku atu bele iha mellor.

Lia menon ba povu Oe-Cusse tomak, tenke serbisu makáas, par­tisipa iha Dezenvolvimentu, atu aumenta skil rasik no saida mak atu halo Oe-cusse bele sai di’ak liután.