Atividade

MEJD: Laiha ona Serka Sanitária Eskola sira tenke Implementa Aula Prezensial

Dili, 24 Janeiru 2022. (Sapientia)-Ministru Edukasaun Juventude no Desportu, Armindo Maia liu husi abertura Ano Letivu 2022, iha Eskola Katólika Canossa Has Laran Dili katak, husu ba estudante sira hotu atu kontinua nafatin estuda no hasa’e imi nia kapasidade no konesimentu hodi Eleva kualidade edukasaun ba imi nia futuru, familia no nasaun nian.

MEJD deseja ba estudante  sira iha teritoriu laran hotu katak, kontinua estudu iha prosesu aprendizajem ho diak, tanba ita sei laiha serka sanitaria no konfinamentu iha uma, maibe  tenke kuidadu aan nafatin nune’e atividade bele la’o normal hanesan uluk.

No esforsa aan nafatin estuda nune’e bele lori mundasa ba iha tinan hanorin ida ne’e. serka sanitaria, iha nesesidade hala’o nafatin. Maibe, ninia implementasaun la hanesan. Tanba agora ne’e nafatin uza maskra ba atividade hotu ne’ebe ita hala’o, no bainhira hetan sintoma ruma bele informa ba médico sira no ba diretamente Hospital ou sentru saude ne’ebe besik.

Hatan jornalista kona ba kaderneta, Ministru hateten, tinan kotuk MEJD distribui ona kaderneta ba eskola sira iha Timor laran tomak. Meibe, sei nafatin iha perokupasaun husi eskola sira entaun Ministeriu sei avalia fila fali prosesu kaderneta ne’e no posibilidade estudante sira sei uza kaderneta ida de’it husi Primária to’o sekudaria ramata.

Media. Gab. Min. João Bosco

Iha tinan 2022, MEJD sei harii eskola 13 ho sala aula 40 iha Munisípiu Likisa

Likisa, 12 Janeiru 2022, (Sapietia)-Ba Munisipiu Likisa, Ministériu Edukasaun Juventude no Desportu (MEJD) sei harii eskola hamutuk 13, ho sala aula hamutuk 40, husi OJE 2021. ba transferensia públika,  no sei transfere ba iha grupo komunitária sira maka hala’o konstrusaun. Ne’eduni husu ba chefe Aldeia no Chefe Suco sira atu tau matan ba projeitu refere, atu iha kualidade diak no hodi uza ba tempo naruk.

Lia hirak ne’e Ministru Edukasaun Juventude no Depsortu, Armindo Maia, ba liderasa lokal Munisípiu Likisa iha ventu diálogo aberta husi Primeiru Ministru  Taur Matan Ruak, iha resinto administrasaun Munisipiu Likisa.

Nia hatutan katak, husi kapital dezenvolvimentu, sei harii eskola tekniku vokasional Leorema, Likisa. No eskola Sekundaria Jeral Likisa. MEJD mós hanoin atu harii tan eskola Cafi iha Munisipiu  Likisa. Ida ne’e ba orsamentu jeral 2021 nian  ne’ebe agora ezekuta dadauk.

Ba tinan 2022, MEJD sei halo levantamentu. Nune’e mós ba tinan 2023.

Media. Gab. Min : João Bosco

 

Governu Tau duni Importánsia Maka’as ba Edukasaun Nu’udar Parte husi Kapital Social

Liquiça, 12 Janeiru 2022, (Sapientia)-preokuoasaun Pe. Isaias, husi Ordo Sejuita,  Colegio St. Inacio de Loiola, kona ba Edukasaun tenke sai prioridade iha Timor.

Hatan ba ne’e, Ministru Edukasaun Juventude no Desporu,  Armindo Maia, kongratula ba ordo sejuita sira, tanba harii ona eskola ida ne’ebe ho kualidade diak tebes  no eduka ita nia oan sira. La’os Liquiça nia oan sira de’it maibe, Timor oan sira hotu.

80 Governu tau duni importansia makaas ba edukasaun nuudar parte husi kapital social. mesmu  la sai tema prioridade iha dialogo aberta ne’e.

Kestaun ne’e Ministru Armindo Maia hato’o iha seremónia diálogo aberta husi Primeiru Ministru RDTL, Taur Matan Ruak no membru Governu ho liderasan lokal Munisípiu Likisa, iha aredor administrasaun Munisípiu Likisa.

Governante ne’e salienta liu tan katak, ho preokupasaun sira ne’e  maka governu davalu iha tinan 2021, tau orsamentu ba infraestrutura edukativas, ho montante millões $. 25. Atu harii eskola 245 iha teritoriu laran tomak.

Felismente prosesu la’o kleur tamba, pandemia Covid. Maibe, garante katak iha meiadu tinan ne’e, eskola sira ne’e balun remata ona.

Ba orsamentu tinan 2022, iha orsamentu hamutuk montante $. 2.3 millões. Ba kapital dezenvolvimentu mós bele harii tan eskola besik 20.

Nune’e mós ba tinan 2023, orsamentu hamutuk 15 millões dollar Amerikanu, imprestimu husi Banku Mundial. Ho montante orsamentu refere, MEJD sei harii eskola entre 100-150. Nune’e wainhira mandatu 80 governu ramata, bele atinji harii  eskola to’o 400-500, iha teritoriu laran tomak.

Tuir mai Amo Isaias mós ohin levanta katak, edukasaun ne’e ba se, ba timor oan ka, ba ema ne’ebe? Ida ne’e it abele debate ituan kona ba edukasaun filosófika. Maibe, hau hakarak hateten katak, konseito, prinsipiu no valores edukasaun ne’e wainhira ita lee kona lei báze edukasaun, iha ne’eba hateten katak, edukasaun universal no eduksaun ba timor oan tomak. Inklui mos valores indentidade kultural, hitóriku iha hotu ona.

Problema maka ninia implementasaun. Tanba ita ninia rekursu humanu  profesór/a sira la sufisiente. Nune’e mós kona ba kurrikulu, tinan ne’e MEJD sei hala’o reflesaun ida, kona ba edukasaun. Ita mós sei haree fila fali lei base edukasaun nian karik iha nesesidade altera artigu balun, nune’e edukasaun forma ema ne’ebe nasionalista, ho espíritu patriótiku, kultural identidade timor ninian, maibe aumesmu tempo hanesan sidadaun global.

Kona ba eskola ba uma, programa ne’e husi governu anterior ninian. Iha momentu ne’eba, Covid tama iha ita nia rain, ne’eduni tenke taka eskola, prosesu aprendizajem hapara. Ne’eduni introdus programa ne’e atu responde  prosesu aprendizajem digital ne’ebe hanaran eskola ba uma liu husi kanal Televizaun no Telefone Internet.

Infelismente, balun konsege akompaña no balun lae. Ensinu distansia, balun hetan no balun laiha. Maibe, MEJD rekoñese katak ida ne’e  maka ita nia kapasidade.  

Media. Gab. Min. : João Bosco

Transferénsia Públika, Munisípiu Ermera sei hetan Projeitu Komunitária 19 ho Sala Aula 65.

Ermera, 13 Janeiru 2022, (Sapientia)-orsamentu trasferensia publika, husi tinan 2021, Munisipiu Ermera sei hetan projeitu edukativa hamutuk 19, ho  sala aula hamutuk 65, eskola sira ne’e maka :

  1. EBF Dona Ana Lemos Gleno
  2. Pré-Eskolár Raeraba
  3. EBF Hatoleta
  4. EBF Biasu
  5. EBF Silelo
  6. EBF Kaitarahei
  7. EBF 1, 2 Laklo
  8. EBC Railaco Leten
  9. EBF hatete
  10. EBF Nunutali
  11. EBC Mertuto
  12. EBC Tapa
  13. EBC katrai kraik
  14. EBF Leirema
  15. EBF Manulete
  16. EBF Tokoluli
  17. Eskola Sekundaria Jeral Maukruma
  18. EBf Tidibesi
  19. Pré-Eskolár Café Ermera

Ba kapital Dezenvolvimentu iha eskola 3 :

  1. Eskola Sekundaria Tekvok Mota Bandeira malabe Atsabe
  2. Eskola Sekundaria Sejar Maulaka (Hahu konstrusaun)
  3. Eskola Sekundaria Tekvok Kabu Martinho Fatubesi

Ne’e orsamentu tinan 2021, nian ne’ebe ninia implementasaun hala’o iha tinan 2022.

Ministru Edukasaun Juventude no Desportu, Armindo Maia hateten lia hirak ne’e iha iventu Dialogo aberta husi Promeiru Ministru RDTL, Taur Matan Ruak no Membru Governu ho Lideransa lokal Munisipiu Ermera ho Tema “Reforsa Reziliensia Nasaun Nian” iha salaun Parokia Gleno.

Governante ne’e akresenta liu tan katak, Ba orsamentu tinan 2022 no 2023, ekipa tekniku hahu halo levantemenu dadus no hetan eskola  sira ne’ebe konstrui iha tempo Indonesia, kondisaun sei di’ak no balun ne’ebe kondisaun aat ona, MEJD sei hadi’a.

Iha biban ne’e mós loke husu no hatan, husi parte sosiedade sivil, Diretor FONGTIL, Daniel Marcal husu katak, tanbasa Edukasaun Forma tiha ema, ikus mai ema seluk maka uza fali:

Hatan ba preokupasaun sosiedade Sivil, Ministru Edukasaun Juventude no Depsportu, Armindo Maia sente orgullho no elojia, tanba edukasaun maka forma ema no instituisaun uza ne’e diak tebes tanba haree ba nia kualidade no kapasidade.

Maibe ne’e la’os fasil, tanba husi Ministériu Edukasaun rasik, atu husi ninia ema mós sei tetu didiak. Iha ema atu substitui ka lae? Se lae mós ne’e prezuiju lori todan mai Ministériu Edukasaun.

Media. Gab. Min. MEJD: João Bosco

Orsamentu Tinan 2021, Munisípiu Bobonaro sei hetan Projeitu Edukativa 21

 

Maliana 12, Janeiru 2022, (Sapíentia)-Maski orsamentu tinan 2021, liu ona. Maibe, ninia ezekusaun sei kontinua la’o nafatin iha tinan 2022, tanba ezekusaun tarde. Orsamentu ba Ministériu Edukasaun Juventude no Desportu ba transferensia publika no kapital dezenvolvimentu  ho montante hamutuk 2.3 millões fahe ba konstrusaun no rehabilitasaun eskola sira iha teritoriu Timor laran tomak.

Mai Munisipiu Bobonaro, Ministériu Edukasaun Juventude no Desportu (MEJD), sei konstrui  eskola hamutuk 21 ho sala aula hamutuk 73, husi transferensia publika. No orsamentu mai husi kapital Dezenvolvimentu MEJD sei konstrui eskola 2 :

  1. Eskola Yamato Malibaka
  2. Eskola Sekundaria TEKVOK Atabae

Armindo Maia, Ministru Edukasaun Juventude no Desportu, hateten lia hirak ne’e iha iventu diálogo aberta ho tema “Reforsa Reziliensia Nasaun nian” husi Primeiru Ministru RDTL, Taur Matan Ruak no Membru Governo sira ho lideransa lokal Munisipiu Bobonaro iha edifisiu Ginasiu Maliana

Iha iventu dialogo refere, mosu husu no hatan husi Administrador Postu no Chefe Suco sira ne’ebe mai partisipa dialogo.

Iha biban ne’e, Administrador Postu Balibo, husu MEJD, atu harii Ensinu Baziku Centru (EBC) 1 iha Suco Cova; tanba distansia husi  suco Cova mai postu Administrativu Balibo dook, noo alunus sira mós númeru boot.

hatan ba preokupasaun ne’e, Ministru hateten katak,  iha loron hira liu ba Ministru Edukasaun Juventude no Desportu mai ona vizita Badutmean no husi Balibo ba vizita to’o iha Cova no haree ona kondisaun ne’eba la dun diak duni.

Ministru sei aponta preokupasaun administrador Postu Balibo no sei orienta ekipa enjineiru MEJD nian, sei tun ba  terrenu hodi foti dadus. Atu bele aprezenta  ba MEJD atu tau ba planu tinan tuir mai  no posivel sei harii edifisiu EBC ida iha Suco Cova.

Media. Gab. Min. MEJD: João Bosco

MEJD sei harii Eskola 16 ho Sala Aula 64 iha Munisipiu Dili

Dili,  14 Janeiru 2022, (Sapientia)-orsamentu Ba seitor Edukasaun Juventude no Desportu ne’ebe Parlamentu Aprova no Presidente Republika Promulga, ho montante hamutuk 2.3 Milões ba infraestrtura edukativa. Ba Munisipiu Dili, iha tinan 2022,  sei harii eskola 16 no nia aula hamutuk 64, liu husi transferensia publiku ba projeitu komunitaria.

  1. Eskola Sekundaria Públiku Metinaro
  2. EBF Lelaus
  3. EBF 1, 2 Bebonuk
  4. EBC 1, 2, 3 Bidau Akadiru Hun
  5. Pre-Eskolar Buras Kadalak
  6. EBF Duk Kasias
  7. EBF 1, 2 Naroman
  8. EBC Bikeli/Atauro
  9. EBF Benunu
  10. EBC 3, 30 de agostu Comoro
  11. Pre eskolar Ailok Tuto
  12. EBC 3, Dezembru
  13. Eskola Sekundaria Jeral 12 Novembru
  14. Eskola Sekundaria Finantil
  15. Eskola Sekundaria Jeral 10 de Dezembru
  16. Eskola Tekniku Vokasional 28 de Novembru

Kategoria kapital Dezenvolvimentu iha projeitu 5,  projeitu 2 hahu ona, no 3 tama iha prosesu retender.

Projeitu rua ne’ebe maka hahu nia lansamentu konstrusaun maka :

  1. Eskola Tekniko Vokasional Hera
  2. Eskola Baziku Central Sergio Vieira de Melo Becora

Retender maka :

  1. EBF 1, 2 Fatuhada
  2. Eskola Sekundaria Publika 5 de Maio Becora
  3. Eskola Sekundaria TEKVOK Becora

Eskola Tekniku Vokasional  Becora ninia rehabilitasaun no konstrusaun mai husi KOICA

Ministru Edukasaun Juventude no Deportu, Armindo Maia hato’o lia hirak ne’e, iha Dialogo Aberta ne’ebe hala’o husi Primeiru Ministru no Membru Governu ho lideransa lokal Munisipiu Dili nian, iha Centro Convensão Dili (CCD)

Hatan perguntas  husi autoridade Administrador Munisipiu no Xefi Suco sira iha Kapital Dili katak, kona ba eskola EBF Kasnafar, ne’ebe afeita inundasaun 4 Abril 2020 mota Sobu, MEJD ba observa tiha ona no tuir loloos hatama hotu on aba planu  maibe, mota ne’eba la permite atu kontinua eskola iha ne’eba. Entaun ita tenke reuini fila fali atu haree fatin seluk atu harii eskola iha ne’eba.

Kona ba Eskola Filial Fatunaba Dare. MEJD ba ona observa ona, komunidade fo ona fatin iha parte estra okos ne’e. maibe, tuir MEJD nia observasaun katak, fatin ne’e kloot liu atu harii eskola iha ne’eba. Kondisaun rai mos deskonfia la dun metin. Maibe, parte tekniku enjineiru nian sei ba tooba haree rai ne’e.

Eskola Filial Paiol,  MEJD seidauk ba haree. Maibe, iha problema ituan tanba

Eskola Filial Rumbia Kaikoli, kona ba atu halo moru iha eskla ne’eba. Maibe, prioridade MEJD agora ba konstrusaun sala no aula sira, sala ba profesór/a no mós casa de banho.  ne’e de’it tanba depnde ba orsamentu  kiik.  Tanba labarik sira barak maka  sei tuur iha rai tuir prosesu aprendizajem. Kona ba moru, karik orsamentu sufisiente entaun it abele halo.

Kona ba proekupasaun Xefi Suco Kamea, katak eskola barak maka  aat iha ne’eba. Katak, eskola sira ne’ebe seidauk tama lista konstrusaun no rehabilitasaun, parte MEJD sei halo levantamentu dadus molok  tam aba planu.

 

Media officer gab min MEJD : João Bosco

Pesquisa