MEJD TAU PRIORIDADE BA FORMASAUN LIAN JESTUAL

13/06/2019, Ministra Edukasaun, Juventude no Desportu, Dulce de Jesus Soares, hamutuk ho Ministra Solidariedade, Sosiál no Inkluzaun, Armanda Berta dos Santos, reprezentante Embaixada Australia no Dirijenti Ministériu Edukasaun, Juventude no Desportu, loke Abertura Workshop kona-ba “Lian Jestual”, iha salaun enkontru JL. Villa, Dili.

Lian Jestual mak lian ne’ebé uza komunikasaun manual, jestu isin lolon, no jestu ibun la’os ho lian hodi halo komunikasaun. Ema ho Difisiensia tilun mak sempre utiliza lian jestual hodi halo komunikasaun, bain-bain utilizasaun lian jestual kombina ho modelu liman, orientasaun no mudansa liman, isin lolon no mós espresaun oin hodi hatudu sira nia hanoin.
Iha kontradisaun barak kona ba lian jestual, realidade sedauk iha lian jestual internasionál ne’ebé susesu iha nia implementasaun. Lian jestual iha nia variedade rasik iha kada nasaun. Lian jestual bele diferente iha nasaun sira ne’ebé iha lingua hanesan. Ezemplu iha nasaun Amérika no Inglaterra, maski iha lingua hakerek ne’ebé hanesan maibé, sira nia lian jestual diferente iha pratika (American Sign Language no British Sign Language). Iha fatin seluk mosu nasaun ne’ebé lian hakerek la-hanesan maibé utiliza lian jestual ne’ebé hanesan (Inglaterra ho España).
Iha indonézia rasik iha lian jestual ne’ebé ho naran ( Bahasa Isyarat Indonesia-BISINDO) ne’ebé iha nia dezenvolvimentu hetan suporta husi instituisaun doador husi Japaun ne’eb’e involve Chinese University of Hong Kong no Universitas Indonesia. Ba sistema jestual lingua indonézia (SIBI) la’ós lian jestual ne’ebé kria husi ema hirak ne’ebé normal ka tilun di’ak la involve ema ho Difisiensia tilun iha edukasaun ba ema ho Difisiensia tilun. https://id.wikipedia.org/wiki/Bahasa_isyarat
Tuir Sensu 2015 katak iha Timor Leste ema ho Difisiensia kuaze hamutuk ema 34.000. Iha pratika atu ajuda komunikasaun ba ema ho Difisiensia iha Timor Leste, Organizasaun privadu sira hanesan AGAPE, Madre Alma, Grupu Buruma no seluk tan ne’ebé dezenvolve lian jestual ba ema ho Difisiensia tilun hodi halo komunikasaun.
Ministra Edukasaun, Juventude no Desportu, Dulce de Jesus Soares agradese ba esforsu hirak ne’ebé mak durante ne’e organizasaun privadu sira halo, nune’e Ministériu Edukasaun, Juventude no Desportu ne’ebé garante edukasaun ba ema hotu, tuir polítika VIII Governu nian katak edukasaun inkluzivu sai mós prioridade, maka MEJD realiza Workshop ida ne’e hanesan asaun konkretu ida atu halo diskusaun entre organizasaun privadu sira, Ministériu Solidariedade Sosiál no Inkluzaun, MEJD no Ministériu Saude apoiu mós husi parseiru sira, atu nune’e bele tau hamutuk dadus hodi identifika estudante sira ne’ebé ho Difisiensia tilun, nune’e iha prepara formasaun ba profesór sira kona ba Lian Jestual.
Ministra mós hatutan tan katak ema hotu-hotu tenke hatene lian jestual bázika nune’e bele halo komunikasaun ho maluk sira ne’ebé iha problema ho rona. Ministériu mós tau prioridade ba programa lian jestual nune’e Ministra aprezenta katak iha planu asaun annual ba 2020 sei tau mós prioridade ba formasaun profesór sira ba lian jestual nune’e bele ajuda estudante sira ne’ebé iha Difisiensia tilun.