Hau Mai Iha Ne’e La’ós Tanba Insusesu Iha Ministériu Edukasaun


Ha’u mai iha ne’e la’ós tan-ba Insusesu iha Ministériu Edukasaun. Maibé, tanba Polítika ida. Polítika ida maka aman Nasaun nian hakarak husik hela bá povu no Sosiadade, maka hamosu situ­asaun ida ne’e.

Ami sira membru Governu harii Sosiál ida ne’e, ha’u maka sai hane­san Ministru ko’ordenadór, mai hamutuk atu kontinua serbisu ba edukasaun atu la’o ba oin.

Iha Ministériu Edukasaun, Eis Primeiru Ministru sempre husu mai ha’u, ó hakarak atu bá ka’er parte Edukasaun? Se sira husu ha’u karik, ó dehan ba sira haluha tiha.

Ha’u hateten komplikadu tebes, husi João Cançio, ho Rosalia to’o ba iha Armindo Maia, agora ita iha problema barak maibé, temi prob­lema barak nafatin hela de’it.
Problema bo’ot ida ne’e ita tenke hatene, no wainhira ha’u hanoin hikas fali problema hirak ne’e ha’u tauk.

Atu hasoru problema ne’e maibé saida maka inkorajen ne’ebé kona mai ha’u, liafuan ohin hanesan Sr. Bendito dos Santos Freitas hateten, Parte hotu-hotu prontu atu hamu­tuk rezolve problema ida ne’e.

Edukasaun ne’e husi Inan-Aman sira nian, ema ida husi Ministru ninian, ema husi Prezidente nin­ian, Primeiru Ministru maka na’in ba iha Ministériu sira ne’e hotu.
Ministru Edukasaun Fernando Lasama hateten tan katak, la’ós tanba Insusesu maka kauza iha Remodelasaun Mudansa ida ne’e, maibé tanba Polítika ida.
Remodelasaun Mudansa ho Políti­ka ida ne’e, ita hotu tenki aseita ho laran luak, ho Vizaun estratéjika ne’ebé maka Líder sira nian iha .

Ba Diretór sira hotu, imi sira ser­bisu iha kapitál Dili tenke bá to’o iha Munisípiu sira iha Timor laran tomak, Postu Administrativu sira, no ba Suku sira. Ha’u dehan ba sira, hein imi-nia serbisu, no hein imi nia Disiplina.

Eis Vise Primeiru Ministru hateten tan katak, ha’u sei siak no hau sei hakilar, wainhira Diretór sira ser­bisu la di’ak, serbisu lahatene. Tan-ba problema barak tebes ne’e
maka hau dehan, problema saida de’it ita tenki hasoru, no ita tenki buka da­lan ida atu rezolve.

Relatóriu aktividade serbisu sei hato’o ba Primeru Ministru katak, mai to ohin loron, saida maka halo ona no planu assaun anuál ninian, no saida maka atu halo iha loron datoluk nia laran, tenki aprezenta ba Primeiru Minstru.

Ha’u sei hato’o ba Primeiru Min­stru katak, todan tebes, serbisu iha Nasaun ita lahalo, mais Diretór sira imi mak halo, imi maka tenke hateten mai ha’u, ho ha’u nia Vise nain rua.

Durante iha tinan 2 mai ne’e, ita halo to’o ona ne’ebé, ita sei fraku iha parte ne’ebé ita tenki hadía, atu ita hodi la’o ba oin.

Komesa husi Diretór sira ba Pro­fesór sira, no ba sira ne’ebé hein Eskola mós, ita tenke hadía ita nia áan ba Disiplina.

Profesór sira tenke aprende lor-loron wainhira hanorin labarik sira. Se profesór ida maka la aprende, maka labarik sira mós sei la aprende buat ida, no mós Diná­mika Siénsia ninian, no ita sei la fó buat ida ba ita-nia oan sira, no ita la bele garante ba Futuru Nasaun ne’ebé diák.

Tanba Nasaun ne’e nia báze, atu forte, no Fundamentál tebes ne’e maka Edukasaun. Ho ida ne’e ha’u husu ba Diretór sira, iha Munis ípiu hotu iha Timor laran tomak, tenke serbisu.

Ministru Edukasaun Fernando Lasama hateten, nia atu mai iha Ministériu Edukasaun iha ema barak ne’ebé ko’alia, dehan keta Ministru foun mai ne’e, atu muda hotu ita sira ne’e karik, maibé ba ha’u sei la halo programa ida hane­san ne’e.

Ha’u hakarak hateten de’it katak, sesé maka la serbisu, ha’u rasik sei entrega nia ba Prezidente Komi­saun Funsaun Públiku. Se wain­hira ha’u entrega tiha nia ba iha Komisaun Funsaun Públiku maka sei autoriza nia atu ba fatin ne’ebé de’it, ne’e konforme ba Prezidente Komisaun Funsaun Públiku nia serbisu.
Ho ida ne’e ha’u hakarak hato’o ba Diretór no ba maluk sira hotu ka­tak, tenke serbisu. Se ita hakarak ita nia Ministériu Edukasaun atu la’o ba oin , ita tenki hakás áan atu hadiá ita-nia Edukasaun iha ita-nia Rain rasik.

Nu’udar Ministru Edukasaun husu ba maluk sira hotu atu rekobre fali imi-nia esforsu, hakás a’an, Rai hu’u hela ita, matebian sira sisi hela ita kona-ba saida maka ita atu, fó lor-loron ho diák no pozitivu, ba rai ida ne’e. Ne’ebé maka ho ruin sira agora sei namlekar hela.

Maibé problema hirak ne’e ita sei rezolve, Kamán uituan, no fásil uit­uan, wainhira ita sira ne’ebé maka, simu kna’ar nu’udar responsável ba Edukasaun atu reforsa ita-nia es­forsu.

Buka atu kontra ita nia Enerjía husi parte seluk, halakon ita-nia Ener­jía karik iha 90% ba iha Ministériu Edukasaun.
Ministru Edukasaun Fernando Lasama hateten nia sei hirus tebes wainhira iha Fin do Ano, tinan ida ne’e ba oin, ema nunka basa liman ba Ministériu Edukasaun.
Ne’e duni ba maluk sira, no ba ha’u nia maluk Eis Deputadu sira, ha’u nia profesór sira ha’u husu ita-Bo’ot sira nia hanoin mai ha’u, imi sira ne’ebé serbisu iha Ministériu Edu­kasaun prontu atu hakás áan ser­bisu.

Ha’u husu ba Diretór sira tenke kompriende didiak, la’ós kadeira maka fahe tun deit ba ne’ebá, mai­bé kuidadu mós ho Eskola sira ne’e, hanoin ba Inan-Aman sira katak, parte Edukasaun la’ós perténsia de’it ba profesór sira, la’ós ba Min­istru Edukasaun, maibé Eduka­saun ne’e, husi Inan-Aman maka mai to’o iha Prezidente da Repúb­lika.

Edukasaun husi ita hotu, husi In­an-Aman to’o iha estrutura, Suku, Aldea, to’o ba iha Munisípiu, no to’o ba iha Prezidente Repúblika maka nível aas liu iha nasaun ne’e, no imi maka na’in ba Edukasaun.

Laiha liafuan seluk, hau hateten tiha ona katak liafuan ida Disiplina onestidade ba parte hotu-hotu, hau hasa’e liután komitmentu Nasaun ida ne’e, sei sai hanesan, hamahan ba malu, koalia ba malu bebeik, ko­na-ba Disiplina no Serbisu, Ida ne’e maka ita tenke hakruk ba malu, no ita tenke respeita ba malu.